Technika Ichimoku od podstaw

Technika Ichimoku Kinko Hyo to dobre narzędzie do budowy własnego systemu jak i oceny bieżących sentymentów na rynku. W artykule przedstawiam podstawy, które powinny rozjaśnić wiele wątpliwości początkujących inwestorów.

Historia powstania

Goichi Hosoda, japoński dziennikarz zaczął opracowywać technikę Ichimoku jeszcze przed drugą wojną światową. Z pomocą wynajętych studentów testował różne warianty i formuły. W końcu, po ponad 20 latach, w roku 1968 technika Ichimoku Kinko Hyo została oficjalnie zaprezentowana i Hosoda opisał ją w swojej książce.
Pomimo swoich zalet, podobnie jak świece i inne wynalazki giełdowe japońskiej cywilizacji, technika Ichimoku dotarła na zachód dopiero w latach 90-tych. Początkowo nie zyskała przychylności, gdyż brakowało dokładnych opisów, o co w niej chodzi.

Trzeba poświęcić trochę czasu, by ją oswoić, ale później wszystko przychodzi już intuicyjnie podczas inwestowania.
Żeby za bardzo się nie rozwodzić o historii, chciałbym przejść do tego, z czego Ichimoku Kinko Hyo się składa i jak to się je.

Do czego najlepiej nadaje się Ichimoku Kinko Hyo?

A w zasadzie pytanie powinno brzmieć – do czego został zaprojektowany? Od samego początku Ichimoku Kinko Hyo projektowany był do zawijania trendów – jakby to powiedziała dzisiejsza blokowa młodzież.
Z jej pomocą nie dowiesz się, gdzie może być potencjalny punkt odwrócenia, jak w Fibbonacim, nie ma również sygnałów typowych dla oscylatorów jak overbought i oversold. Jest za to kilka sygnałów, z których pomocą można wejść w silny trend i zgarnąć większą jego część, nie martwiąc się zbytnio, że przedwcześnie wychodzimy z transakcji.

Skład Ichimoku Kinko Hyo

Ichimoku Kinko Hyo składa się z pięciu średnich, ale nie można powiedzieć by były podobne do zwykłych, gładkich średnich kroczących. Zresztą proszę spojrzeć, na obrazku poniżej zaznaczone wszystkie części Ichimoku:


A poniżej porównanie średniej rysowanej przez Ichi oraz standardowej średniej kroczącej:

O co w tym wszystkim chodzi? Jakieś połamane linie, chmury i inne cuda. Po kolei. Zacznijmy od podstaw: z czego składa się Ichimoku Kinko Hyo?

Kijun-sen do narysowania którego branych jest 25 okresów w tył
Tenkan-sen który rysowany jest na podstawie 9 poprzednich okresów
Obie te średnie dają sygnały kupna i sprzedaży, ale o tym napiszę w dalszej części.

Następne dwie średnie Senkou Span A i Senkou Span B tworzą chmurę, która wizualizuje strefę największych oporów. Więcej o chmurze w dalszej części.

Jest jeszcze piąta linia – Chinkou Span. Przedstawia ona bieżącą cenę w stosunku do ceny sprzed 26 okresów. Idea Chinkou Span jest taka, że obrazuje on gdzie znajduje się bieżąca cena w porównaniu do przeszłości – czy jesteśmy wyżej czy niżej. Załamania na Chinkou span pokazują również ważne punkty oporów i wsparć.

Tak w skrócie wygląda opis poszczególnych części Ichimoku Kinko Hyo. Niewiele pomogło, prawda? Podzielmy wszystko na części, a potem na końcu połączymy w całość.

Tenkan-sen i Kijun-sen

Zacznijmy od sygnałów wejścia, wyjścia w transakcję. Od biedy można Tenkana i Kijuna porównać do dwóch zwykłych średnich kroczących, tylko inaczej narysowanych. Ich przecięcie daje sygnał do kupna/sprzedaży (podobnie jak przecięcie średnich dawało sygnał złotego krzyża lub krzyża śmierci).

Czyli:
Tenkan-sen (czerwony) przecina Kijun-sen od dołu = mamy sygnał kupna
Tenkan-Sen (niebieski) przecina Kijun-sen od góry = mamy sygnał sprzedaży

Ale mamy trzy różne rodzaje, w zależności gdzie występują w stosunku do chmury.
Dla kupna:

Tenkan-sen przecina Kijun-sen od dołu chmury = słaby sygnał kupna

Photobucket

Tenkan-sen przecina Kijun-sen w chmurze = średni sygnał kupna

Photobucket

Tenkan-sen przecina Kijun-sen u góry chmury = silny sygnał kupna

Photobucket

Dla sprzedaży jest odwrotnie:

Kijun-sen przecina Tenkan-sen od górnej części chmury = słaby sygnał sprzedaży

Photobucket

Kijun-sen przecina Tenkan-sen w chmurze = średni sygnał sprzedaży

Photobucket

Kijun-sen przecina Tenkan-sen poniżej chmury = silny sygnał sprzedaży

Photobucket

Dodatkowo, same średnie Kijun-sen i Tenkan-sen mogą służyć za opory i wsparcia.

W następnych częściach przyjrzymy się chmurze i Chinoku Span, a później postaram się przedstawić wykorzystanie techniki Ichimoku Kinko Hyo z innymi narzędziami.

Kumo czyli chmura

W części pierwszej zapoznaliśmy się z ogólną budową Ichimoku Kinko Hyo. Poznaliśmy również sygnały kupna i sprzedaży w zależności od przecięcia tenkan-sen i kijun-sen względem chmury. Ale tak właściwie po co jest sama chmura, skoro sygnały dają nam średnie? Jak ją czytać? Na te pytania postaram się odpowiedzieć w dzisiejszej części.

(Obrazki są mocno pomniejszone, ale wystarczy kliknąć, by zobaczyć je w całości. Czasem w opisach na obrazkach zamiast pełnych nazw senkou span a i senkou span b użyte zostały skróty, odpowiednio s.s.A i s.s.B)

Skład chmury

Chmura składa się z dwóch linii: senkou span A i senkou span B. Przestrzeń między nimi jest zacieniowana, przez co wyglądem przypomina kumo, czyli z japońskiego chmurę.

Chmura obrazuje strefę oporów. Nie ma na celu wskazanie jednego punktu na wykresie, który będzie oporem dla kursu. Wizualizuje inwestorowi strefę (obszar), która może stanowić dla kursu spore trudności.

Próby przebicia chmury

Łatwiej wbić się w chmurę, niż się przez nią przebić. Dlatego bardzo często senkou span B jest oporem (lub wsparciem przy korekcie w trendzie wzrostowym), w którym następuje odwrót ceny. Szczególnie na wyższych przedziałach czasowych – np. wykres dzienny, tygodniowy – odgrywa bardzo znaczącą rolę. Popatrzcie w swoim programie jak przebiega senkou span B i jak cena zachowuje się wobec niego.

Może się zdarzyć, że kurs wpadnie w chmurę i błądzi w niej bez określonego kierunku. Podejmowanie decyzji o kierunku inwestycji, gdy kurs znajduje się w chmurze przez dłuższy czas, wiąże się z większym ryzykiem.

Nieudane wybicie z chmury

Na giełdzie nic nie jest pewne. Może zdarzyć się tak, że otrzymamy średni sygnał kupna (przecięcie się w chmurze), po czym nastąpi wybicie z chmury co umocni nas w przekonaniu, że oto mamy do czynienia z początkiem rajdu. Ale nagle każda następna świeca będzie czarna i kurs zanurkuje w dół. Wybicie z chmury musi być potwierdzone przez zachowanie kursu.

Sentyment

Chmura może mieć dwa kolory. Czerwony oznacza że na rynku panują bardziej niedźwiedzie. Zielony oznacza bycze nastroje. Są to tzw. bearish sentiment i bullish sentiment.

Grubość chmury

Również grubość chmury ma znaczenie. Jeśli przyjrzeć się zachowaniu chmury, przybiera one różne kształty. Raz jest gruba, innym razem zwęża się. Bierze się to ze sposobu wyliczania senkou span A i B, które zawierają w sobie zachowania rynku z przeszłości.
Gruba chmura oznacza, że strefa oporów jest bardzo silna.
Wąska chmura reprezentuje słaby opór, co oczywiście nie znaczy, że cena w tym momencie się nie odwróci.

Płaska chmura – uważaj!

Czasami patrząc na chmurę widzimy, że jedna jej strona jest pofalowana, a druga tworzy płaską linię. Rzuca się to od razu w oczy. Co to oznacza? Że uśrednione opory ułożyły się w linii prostej, trochę jak przy zwykłej średniej kroczącej, np. EMA 200, która po spadkach uspokaja się i układa bardziej poziomo, przez co stanowi silny opór dla kursu.

Kumo prediction – wróżąc z chmur

Kumo prediction (pokazana na obrazku podsumowującym poniżej) to po prostu chmura rysowana do przodu o 25 okresów od ostatniego słupka ceny.
Podpowiada nam jak rozciąga się strefa oporów na najbliższe dni, co może być pomocne przy planowaniu naszych działań.

Często możemy też dostrzec zmianę sentymentu, czyli przejście czerwonej chmury w zieloną. Na podstawie tego jednego sygnału nie wszedłbym w transakcję, ale może to być stosowane jako potwierdzenie naszych analiz (o ile zakładamy zmianę trendu).

Niestety, w programach takich jak Metastock czy Amibroker chmura kończy się wraz z ostatnim słupkiem ceny. Jest to niepoprawne kreślenie Ichimoku przez program. Niestety, nie znalazłem jeszcze łatki, lub innej formuły która to by naprawiała.

Jeśli chcecie zobaczyć, jak wygląda prawidłowy kumo, polecam program Metatrader. Jest on powszechnie używany przy platformach forexowych i można go za darmo pobrać przy rejestracji konta demo. Tutaj kumo prediction jest pięknie wyrysowane. Niestety, nie można w nim przeglądać kursów akcji z WGPW.

Podsumowanie

Na obrazku przedstawiłem indeks amerykański SP500 z opisem jego zachowań względem chmury. Dla większej klarowności pominąłem sygnały kupna i sprzedaży – skupiłem się na strefie oporów, które reprezentuje chmura.

Należy pamiętać, że technika Ichimoku Kinko Hyo, a co za tym idzie również chmura najlepiej sprawdzają się, gdy mamy do czynienia z trendem. Gdy na rynku od kilku miesięcy nie ma wyraźnych spadków czy wzrostów i mamy do czynienia z trendem bocznym, Ichimoku nie jest najlepszą techniką do zastosowania. Warto wtedy przynajmniej zastosować dodatkowe narzędzia działające dobrze w konsolidacji (jak np. oscylatory, linie wsparcia, oporu).

Chikou Span

Osoby przyzwyczajone do klasycznej analizy technicznej mogą mieć początkowo problem ze zrozumieniem idei stojącej za Chikou-span. Warto jednak włożyć w to wysiłek, bo jest to jedna z najważniejszych linii Ichimoku Kinko Hyo.

Jak jest narysowane Chikou Span?

Zacznijmy od tego, czym w ogóle jest Chikou Span. Jest to obecna cena zamknięcia przesunięta wstecz o 26 okresów. Brzmi niejasno, ale zaraz wszystko wyjaśni nam obrazek. Ogólna idea Chikou jest taka, że pomaga nam porównać bieżącą cenę zamknięcia do ceny sprzed 26 okresów (czyli np. 26 dni, jeśli patrzymy na dzienny wykres). Linia kończy się nad ceną w przeszłości – czyli 26 okresów wstecz. Koniec linii to bieżąca cena zamknięcia. Na podstawie tego porównania wiemy, czy na rynku panują bycze czy też niedźwiedzie nastroje.

Jeśli obecna cena zamknięcia znajduje się wyżej niż cena sprzed 26 okresów to na giełdzie panują bycze nastroje:

Gdy obecna cena zamknięcia znajduje się niżej niż cena sprzed 26 okresów to na giełdzie panują niedźwiedzie nastroje:

Ta funkcja Chikou powinna być już jasna. Porównujemy obecną cenę do ceny sprzed miesiąca i mamy obraz nastrojów panujących na giełdzie.
Jak widać, jest to jeszcze jeden składnik, który wskazuje nam obecnie panujący sentyment. W poprzedniej części omówiłem nastroje w zależności od koloru chmury.

Chikou jako wsparcie/opór

Gdy Chikou Span podąża za ceną, tworzą się charakterystyczne załamania, które wynikają oczywiście z korekt i zmian trendów. Można śmiało te załamania wykorzystać do poprowadzenia linii wsparcia/oporu.
Czy jest to lepsze od klasycznego rysowania linii wsparcia/oporu? Nie mam odpowiedzi na to pytanie. Po prostu chciałem przedstawić taką możliwość. Rzadko ją stosuję, ale dobrze wiedzieć, że istnieje taka opcja – czasem ją wykorzystuję. Mimo to preferuję punkty pivota i własne linie wsparcia. Ale jest to jeszcze jedna funkcja, którą może spełniać ta linia. Na wykresie poniżej zaznaczone niektóre z poziomów wsparcia.

Chikou-span jako potwierdzenie

Chikou-span pełni jeszcze jedną, najważniejszą rolę. Służy jako potwierdzenie lub negowanie innych sygnałów, jak np. sygnału kupna płynącego z przecięcia się linii TS i KS. Najważniejsze jest obserwowanie zachowania się Chikou-span wobec ceny i linii TS i KS. Jeśli następuje ich przecięcie przez CH-S, to mamy nasze potwierdzenie.
Dwa poniższe obrazki powinny to rozjaśnić:

Nie jest to łatwy temat. Najlepiej uważnie obserwować Chikou-span i jego zachowanie wobec ceny, chmury, TS i KS i innych oporów i z czasem wyczujecie, co się właśnie dzieje.

Instalacja Ichimoku w Amibrokerze

Pojawiają się pytania, jak można zastosować Ichimoku Kinko Hyo w Amibrokerze? W Metastocku czy Metatraderze narzędzie Ichimoku Kinko Hyo jest dostępne od razu po instalacji, jako jedno z wielu wśród oscylatorów i innych. W Amibrokerze sprawa wygląda inaczej, gdyż Ichimoku nie jest tam domyślnie załączony. Jak w takim razie zaimplementować Ichimoku Kinko Hyo na wykresach w Amibrokerze?

UWAGA! Gdyby pojawiały się błędy, w poniższych kodach trzeba zamienić cudzysłowy na normalne (wordpress jakoś przestawia i kod nie chce działać).

Oczywiście poprzez możliwość dodania własnych skryptów i programów.

Najpierw przechodzimy do zakładki Charts i odszukujemy na liście z lewej folder Custom. Klikamy na niego prawym przyciskiem myszy i wybieramy New Formula. Nadajemy nazwę naszemu wskaźnikowi i kilkamy prawym przyciskiem Edit.
W nowym okienku wklejamy poniższy kod:

/* ICHIMOKU CHART */

/* AFL code by Prakash Shenoi */
//Plot function modified Misha Nathani

SL=(HHV(H,26)+LLV(L,26))/2;
TL=(HHV(H,9)+LLV(L,9))/2;
DL=Ref(C,25);
Sp1=Ref((SL+TL)/2,-25);
Sp2=Ref((HHV(H,52)+LLV(L,52))/2,-25);

Plot(C,”Bars”,colorBlack,styleBar);

Plot (SL,”Standard”,colorGreen);
Plot (TL,”Turning”,colorRed);
Plot (C,”Close”,colorBlack,styleThick);
Plot (DL,”Delayed”,colorBlue,styleThick);
PlotOHLC (Sp1,Sp1,Sp2,Sp2,”Cloud”,
IIf(Sp1>Sp2,colorSeaGreen,colorDarkRed),styleCloud);

Powyższy kod znalazłem u siebie na dysku. Niestety, nie pamiętam skąd go pobrałem, ale oczywiście zostawiam nagłówek z danymi autorów kodu, by być fair wobec nich i ich pracy.
Zapisujemy plik pod dowolną nazwą, jeśli tego nie zrobiliśmy na początku. Powinien się pojawić z lewej strony w folderze Custom. W moim wypadku plik nazywa się ichi.

Teraz wystarczy przeciągnąć nasz nowy plik lewym przyciskiem myszy na pole wykresu i powinniśmy zobaczyć chmury.

Ambitni mogą pobawić się nazwami kolorów w kodzie i dopasować wygląd Ichimoku pod swoje preferencje.

Polecam również spróbować drugą wersję Ichimoku, która jest już przesunięta i zawiera wyprzedzającą chmurę:

_SECTION_BEGIN(„ichimoku Charts”);

SL = ( HHV( H, 26 ) + LLV( L, 26) ) / 2;
TL = ( HHV( H, 9 ) + LLV( L, 9 ) ) / 2;
DL = Ref( C, 26 );
Span1 = (( SL + TL ) / 2) ;
Span2 = Ref(( HHV( H, 52) + LLV(L, 52) ) / 2, 0) ;

Plot(SL,”",32,5|4096,0,0,-26);
Plot(TL,”",27,5|4096,0,0,-26);
Plot(IIf(Cum(1)-2 < LastValue(BarIndex())-26,DL,Null),"",29,1,0,0,-26);
Plot(span1,"",32,1);
Plot(span2,"",38,1);
Plot(C,"",1,styleCandle,0,0,-26);
PlotOHLC(Span1,Span2,Span1,Span2,"",
IIf(Span1>Span2,colorPaleGreen,colorPaleTurquoise),styleCloud|4096);

_SECTION_END();

Aby prawidłowo był wyświetlany, należy po dodaniu go kliknąć na wykresie prawym przyciskiem myszy, wybrać opcję DELETE INDICATOR i usunąć PRICE. Niestety, daty są również przesunięte, przez co są źle wyświetlane, ale to mały minus, bo mamy piękny kompletny wykres Ichimoku Kinko Hyo.

Pomocne materiały

Z książek w sprzedaży kiedyś dostępna była tylko ta napisana przez Nicole Elliott, pt. Ichimoku Charts: An Introduction to Ichimoku. Obecnie sporo się zmieniło i na amerykańskim amazonie po wpisaniu hasła „Ichimoku” mamy kilka książek:

Nicole Elliott – Ichimoku Charts: An Introduction to Ichimoku
Manesh Patel – Trading with Ichimoku Clouds: The Essential Guide to Ichimoku Kinko Hyo Technical Analysis
David Linton – Cloud Charts: Trading Success with the Ichimoku Technique

Osobiście czytałem książkę Nicole Elliott i na pewno jest to pozycja warta uwagi. Dzięki autorce wiele osób wdrożyło się w tajniki Ichimoku. Co do pozostałych pozycji nie miałem okazji ich czytać, choć zapoznałem się z recenzjami (bardzo mieszanymi).

Obecnie jednak polski czytelnik nie musi zamawiać powyższych (drogich) książek, bo na polskim rynku ukazała się książka o Ichimoku polskiego autora:

Kamil Oziemczuk – Ichimoku – japońska strategia inwestycyjna

Do kupienia w wielu księgarniach lub na allegro (chyba najtaniej) za dwadzieścia kilka złotych. Bardzo dobra pozycja kompleksowo wyjaśniająca mechanizmy techniki Ichimoku. Początkujący powinni zacząć od tego zakupu.

Leave a Comment.